Cuối tháng 10, mạng xã hội Thái Lan lan truyền một thông tin: Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC) khuyên người dân tích trữ đồ ăn, nước uống và thuốc men đủ dùng 72 giờ. Ngày 29/10, NSC lên tiếng bác bỏ, khẳng định chưa từng phát cảnh báo nào như vậy. Một ngày sau, báo Thái lại phổ biến hướng dẫn soạn "túi sinh tồn" (tiếng Thái: กระเป๋าต้องรอด, tiếng Anh: emergency go bag) của Cục Phòng chống và Giảm nhẹ thiên tai (ปภ., DDPM), lần này để chuẩn bị cho thiên tai chứ không liên quan tin đồn.
Hai câu chuyện chồng lên nhau khiến cụm "túi sinh tồn 72 giờ" được người Việt tìm nhiều mấy ngày qua. Bài này tách bạch đâu là tin đồn, đâu là hướng dẫn thật, túi gồm những gì, và cách một gia đình Việt soạn một chiếc túi tương tự cho mùa mưa bão mà không tốn nhiều tiền.
Theo The Nation và Pattaya Mail, thông tin lan truyền gắn lời khuyên tích trữ 72 giờ với căng thẳng ở Trung Đông. NSC Thái Lan ra thông báo ngày 29/10 nói rằng cả tổng thư ký lẫn văn phòng hội đồng đều không đưa ra cảnh báo hay yêu cầu chuẩn bị khẩn cấp nào. Cơ quan này cho biết vẫn theo dõi tình hình và phối hợp với các bộ ngành liên quan, đồng thời đề nghị người dân chỉ tin thông báo từ kênh chính thức, không chia sẻ tin chưa kiểm chứng.
Ngày 30/10, Thủ tướng Anutin Charnvirakul cũng trấn an rằng Thái Lan đủ nguồn cung lương thực và năng lượng (Bernama, The Star đưa tin). Chính phủ Thái không phát động chiến dịch tích trữ nào, và The Nation ghi rõ nước này chưa có chương trình dự trữ hộ gia đình cấp quốc gia như một số nước khác.
Tin đồn ở Thái không tự nhiên mà có. Ngày 22/10, chính phủ Anh mở chiến dịch Be Ready, khuyên mỗi hộ chuẩn bị đủ đồ để tự xoay xở ít nhất ba ngày khi điện, nước, điện thoại hay internet bị gián đoạn, với lý do được nêu là bão, lũ, thời tiết cực đoan và nguy cơ tấn công vào hạ tầng thiết yếu. Cuối tháng 10, Nhật Bản cũng chuẩn bị kêu gọi các gia đình trữ tối thiểu ba ngày lương thực, nước và đồ vệ sinh, tốt nhất là một tuần, chủ yếu để đối phó động đất lớn.
Mỹ có trang Ready.gov của FEMA khuyên trữ ít nhất ba ngày từ lâu. Phần Lan nói 72 giờ, Thụy Điển nói bảy ngày. Con số 72 giờ phổ biến vì đó là khoảng thời gian cứu trợ có thể chưa tới được vùng bị cô lập sau một thảm họa. The Nation nhấn mạnh đây là chính sách phòng thiên tai thường kỳ của các nước, không phải dấu hiệu một cuộc chiến hay thảm họa sắp xảy ra.
Hướng dẫn của DDPM, được kênh PPTV đăng ngày 30/10, phân biệt hai thứ mà nhiều người hay gộp làm một.
Thứ nhất là túi mang đi (go bag), dùng khi phải rời nhà để sơ tán. Túi này chỉ cần đủ cho 24 giờ, phải nhẹ và để ở chỗ chộp được ngay. Mức tối thiểu cho mỗi người là 3 lít nước uống và 3 bữa ăn. Thứ hai là bộ dự trữ tại nhà, cho trường hợp ở lại chờ cứu trợ. Bộ này cần đủ 72 giờ: 9 lít nước và 9 bữa ăn cho mỗi người. Lý do DDPM đưa ra khá thực tế: trong 72 giờ đầu sau thiên tai, hỗ trợ của nhà nước có thể chưa tới kịp, mỗi nhà phải tự lo được nước, cái ăn và liên lạc.
Một gia đình bốn người theo cách tính này cần 36 lít nước dự trữ tại nhà, gần bằng hai bình 19 lít loại dùng cho cây nước nóng lạnh. Đây là món nhiều nhà Việt thiếu nhất, vì ai cũng nghĩ nước máy vẫn chảy.
➡ Cùng chủ đề, đừng bỏ lỡ
DDPM liệt kê khoảng 30 món, chia sáu nhóm. Danh sách dưới đây giữ nguyên các nhóm của Thái Lan, phần ghi chú là cách hiểu cho hoàn cảnh Việt Nam.
Thuốc và sức khỏe. Bộ sơ cứu, thuốc thông dụng trong nhà, thuốc đang điều trị của từng người và giấy tờ về tiền sử bệnh. Nhà có người huyết áp, tiểu đường nên để riêng lượng thuốc đủ ba ngày trong túi.
Đồ ăn và nước. Nước sạch 3 lít mỗi người mỗi ngày, đồ ăn liền không cần nấu, đồ ăn vặt giàu năng lượng. Nhà có trẻ nhỏ, người già hoặc người ốm thì thêm sữa, cháo ăn liền hay đồ ăn phù hợp.
Liên lạc và dụng cụ. Điện thoại kèm sạc dự phòng, đèn pin và pin thay, radio bán dẫn để nghe tin khi mất mạng, còi, nến, bật lửa, sổ bút, dao gấp, kéo, dây, băng dính.
Tiền và giấy tờ. Tiền mặt mệnh giá nhỏ, bản sao căn cước, thẻ bảo hiểm y tế, giấy phép lái xe, sổ tiết kiệm, giấy tờ nhà đất, chìa khóa nhà và xe dự phòng. Tất cả cho vào túi zip chống nước.
Vệ sinh cá nhân. Khăn giấy khô và ướt, bàn chải, kem đánh răng, đồ tắm, túi rác, túi zip. Phụ nữ nên có thêm băng vệ sinh.
Quần áo và đồ ngủ. Quần áo thay, áo mưa, mũ, chăn mỏng hoặc túi ngủ.
Với Việt Nam, rủi ro gần nhất là mưa bão. Tháng 10 và tháng 11 vẫn là cao điểm mưa lũ ở miền Trung, còn vùng núi phía Bắc và Tây Nguyên dễ gặp lũ quét, sạt lở sau những đợt mưa lớn. Danh sách của Thái Lan dùng được gần như nguyên vẹn, chỉ cần chỉnh vài chỗ.
Túi nên là balo chống nước, hoặc ít nhất lót một lớp túi nilon dày bên trong, vì sơ tán mùa lũ thường phải lội. Giấy tờ chụp ảnh lưu thêm trên điện thoại và tài khoản đám mây; căn cước đã có bản điện tử trên VNeID nhưng bản giấy vẫn cần khi mất sóng. Thêm vào danh sách vài món hợp với lũ: dây thừng dài để buộc đồ, áo phao cho trẻ em, ủng cao su, viên lọc nước phòng khi nước đóng chai hết.
Trọng lượng là thứ dễ bị bỏ qua. Hướng dẫn phòng thiên tai bản tiếng Việt của quận Shinjuku (Tokyo) khuyên túi mỗi người khoảng 3 kg để còn di chuyển nhanh. Nước là món nặng nhất, nên túi mang đi chỉ cần một hai chai, phần còn lại để ở bộ dự trữ tại nhà, đặt trên cao nếu tầng trệt hay ngập.
Phần lớn đồ trong danh sách đã có sẵn trong nhà: quần áo, thuốc, khăn giấy, bàn chải, bật lửa, giấy tờ. Thứ phải mua thêm thường chỉ là balo hoặc túi chống nước, đèn pin sạc, sạc dự phòng, radio bán dẫn, bộ sơ cứu, áo mưa, nước đóng bình và lương khô hoặc đồ hộp. Những món này đều có ở siêu thị, cửa hàng điện máy hay sàn thương mại điện tử, đa số trong tầm vài chục đến vài trăm nghìn đồng mỗi món. Tùy nhà có sẵn bao nhiêu, tổng tiền mua thêm cho một gia đình thường rơi vào khoảng vài trăm nghìn tới hơn một triệu đồng.
Các bộ "survival kit" đóng gói sẵn bán trên mạng hay kèm dao đa năng, đá đánh lửa, chăn nhôm giữ nhiệt. Chúng gọn và đẹp nhưng thiếu đúng hai thứ quan trọng nhất là nước và thuốc riêng của từng người. Tự soạn từ đồ trong nhà vừa rẻ hơn vừa sát nhu cầu hơn. Lời khuyên của Anh và Thái Lan trùng nhau ở điểm này: sắm dần, không cần mua một lần, càng không nên đổ xô đi tích trữ.
DDPM gói phần bảo quản vào mấy việc đơn giản. Chọn đồ theo rủi ro nơi mình sống và theo người trong nhà. Định kỳ thử đèn pin, sạc lại sạc dự phòng. Ghi hạn dùng to rõ lên thuốc và đồ ăn, thay trước khi hết hạn. In danh sách dán ở nhà. Và soạn túi cùng cả gia đình một lần để ai cũng biết túi để đâu, trong có gì.
Một mốc dễ nhớ cho nhà Việt là trước mùa mưa bão hằng năm, mở túi ra thay nước, đồ ăn, thuốc và pin. Nếu tuần này mới bắt đầu, việc đầu tiên nên làm là gom giấy tờ vào túi zip và mua đủ nước cho 72 giờ, phần còn lại bổ sung dần.
