Ngày 7/9, Quyền Linh đăng lên trang cá nhân một dòng ngắn: "Mấy tháng nay mình bị oan mấy cái vụ đèn năng lượng này quá trời, mong cơ quan chức năng sớm xử lý. Mọi người cẩn thận nhé." Kèm theo là ảnh chụp các bài quảng cáo đèn năng lượng mặt trời có mặt anh trong đó.
Nam MC không bán đèn. Anh cũng không ký hợp đồng quảng cáo với bất kỳ đơn vị nào trong số đó. Hình ảnh của anh bị lấy về, ghép vào bài bán hàng, đặt cạnh giá sản phẩm và chính sách bảo hành, rồi chạy trên mạng xã hội suốt nhiều tháng.
Các bài đăng bị phản ánh có cùng một công thức: ảnh Quyền Linh, tên sản phẩm đèn năng lượng mặt trời, mức giá, cam kết bảo hành và vài dòng giới thiệu nghe như lời một người quen. Không có chỗ nào ghi đây là quảng cáo, cũng không có chỗ nào nói anh chỉ là hình minh hoạ.
Phía Quyền Linh cho biết đang đi theo đường chính thức thay vì chỉ đăng bài than phiền: thu thập chứng cứ, lập vi bằng các nội dung sai sự thật, rồi hoàn thiện hồ sơ gửi cơ quan chức năng có thẩm quyền. Lập vi bằng là bước hay bị bỏ qua nhất và cũng quan trọng nhất, bởi bài đăng trên mạng xã hội có thể bị xoá trong vài phút, còn vi bằng do thừa phát lại lập thì giữ nguyên hiện trạng nội dung ở thời điểm ghi nhận.
Mặt hàng bị lợi dụng không phải chuyện ngẫu nhiên. Đèn năng lượng mặt trời nằm đúng vào vùng dễ bán nhất trên mạng: giá vài trăm nghìn nên người mua không cân nhắc lâu, công dụng nghe hợp lý với nhà vườn và nhà ở nông thôn, còn chất lượng thì gần như không thể kiểm chứng trước khi hàng về tay. Pin yếu, tấm quang điện kém hay đèn tắt sau hai tháng đều là thứ chỉ lộ ra sau khi đã thanh toán.
Thêm vào đó là hình ảnh người bán. Quyền Linh gắn với hình dung về một người đàn ông chân chất, gần gũi, quen thuộc với khán giả tỉnh lẻ qua nhiều năm dẫn chương trình. Đó chính là thứ mà bên làm quảng cáo giả cần mượn: không phải sự nổi tiếng, mà là sự đáng tin.
Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 quy định cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình, và việc sử dụng hình ảnh người khác phải được người đó đồng ý. Luật có mở ngoại lệ cho hình ảnh vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, hoặc ảnh chụp từ hoạt động công cộng mà không làm tổn hại danh dự, uy tín của người trong ảnh. Quảng cáo bán hàng không rơi vào ngoại lệ nào trong số đó.
Về xử phạt hành chính, hành vi quảng cáo có sử dụng hình ảnh cá nhân khi chưa được người đó đồng ý bị phạt tiền 20 đến 40 triệu đồng theo Nghị định 38/2021 về xử phạt trong lĩnh vực văn hoá và quảng cáo, đây là mức áp cho tổ chức còn cá nhân vi phạm thì bằng một nửa. Nếu việc dùng hình ảnh còn nhằm bôi nhọ, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội làm nhục người khác.
Có một điểm đáng chú ý về thời điểm. Từ ngày 1/1/2026, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo số 75/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, lần đầu tiên quy định rõ trách nhiệm pháp lý của người có ảnh hưởng khi tham gia quảng cáo: phải xác minh độ tin cậy của bên thuê quảng cáo, phải kiểm tra tài liệu về sản phẩm, chưa dùng hoặc chưa hiểu rõ sản phẩm thì không được giới thiệu, và phải thông báo rõ đây là nội dung quảng cáo. Luật siết chặt phía nghệ sĩ nhận quảng cáo. Trường hợp của Quyền Linh nằm ở đầu bên kia: nghệ sĩ không nhận quảng cáo nào cả, mà hình ảnh vẫn xuất hiện trong bài bán hàng. Phần này vẫn phải xử lý bằng luật dân sự và xử phạt hành chính, và vẫn phụ thuộc vào việc người bị mạo danh có chịu đi kiện hay không.
➡ Cùng chủ đề, đừng bỏ lỡ
Ảnh nghệ sĩ không liên quan gì tới sản phẩm. Bài quảng cáo thật gần như luôn có cảnh người nổi tiếng cầm, dùng hoặc đứng cạnh sản phẩm, quay dựng riêng cho chiến dịch. Bài giả thì lấy một tấm ảnh chân dung cũ trên mạng rồi đặt cạnh ảnh sản phẩm chụp từ trang bán hàng khác. Hai tấm ảnh lệch nhau về ánh sáng, độ nét và bối cảnh là dấu hiệu rõ nhất.
Không có dấu hiệu nhận diện quảng cáo. Theo quy định hiện hành, nội dung quảng cáo phải được thông báo rõ ràng. Bài viết cố tình trông như chia sẻ cá nhân, không gắn nhãn quảng cáo, không tên nhãn hàng cụ thể, chỉ có số điện thoại hoặc nút nhắn tin, là loại nên tránh xa.
Trang đăng không phải trang chính chủ. Kiểm tra tên trang, dấu tích xanh, ngày lập trang và các bài cũ. Trang mới lập vài tuần mà đăng toàn nội dung bán một mặt hàng thì lai lịch đã tự nói lên rồi.
Chỉ nhận chuyển khoản trước, không cho kiểm tra hàng. Đây là ranh giới thực dụng nhất. Người bán tử tế ở Việt Nam gần như luôn chấp nhận thanh toán khi nhận hàng qua đơn vị vận chuyển. Yêu cầu cọc trước để giữ giá khuyến mãi là mô típ quen thuộc.
Cam kết vượt quá mức hợp lý của sản phẩm. Đèn năng lượng mặt trời giá hai ba trăm nghìn mà hứa bảo hành ba năm, sáng suốt đêm quanh năm kể cả mùa mưa, thì con số đó tồn tại để chốt đơn chứ không phải để thực hiện.
Nếu bạn phát hiện hình ảnh của mình hoặc của người thân bị dùng để bán hàng, hãy chụp màn hình đầy đủ cả đường dẫn bài đăng và tên trang trước khi làm bất cứ điều gì khác, vì bài có thể biến mất ngay sau khi bạn bình luận phản đối. Với vụ việc có giá trị hoặc kéo dài, lập vi bằng qua văn phòng thừa phát lại là bước tạo ra chứng cứ dùng được về sau. Sau đó mới báo cáo bài đăng trên chính nền tảng và gửi phản ánh tới cơ quan quản lý thông tin điện tử hoặc công an nơi cư trú.
Nếu bạn là người mua và đã chuyển tiền cho một bài quảng cáo kiểu này, giữ lại toàn bộ tin nhắn, biên lai chuyển khoản và ảnh bài đăng, rồi trình báo công an địa phương. Riêng với cuộc gọi và tin nhắn rác mời chào, đầu số 156 là kênh phản ánh chính thức đang hoạt động.
Còn về phần đơn giản nhất, trước khi tin một bài quảng cáo có mặt người nổi tiếng, hãy mở đúng trang chính chủ của người đó và tìm xem họ có đăng nội dung tương tự hay không. Trong trường hợp này, thứ duy nhất Quyền Linh đăng về đèn năng lượng mặt trời là lời cảnh báo rằng anh không liên quan.
Ảnh bìa: Nàng Dâu Tập Sự / Wikimedia Commons (CC BY 3.0)
