Đường huyết lúc đói dưới 100 mg/dL (dưới 5,6 mmol/L) là bình thường, từ 100 đến 125 mg/dL là tiền tiểu đường, từ 126 mg/dL trở lên đo hai lần khác nhau là tiểu đường. Đó là ngưỡng của Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA), cũng là ngưỡng Bộ Y tế Việt Nam dùng trong hướng dẫn chẩn đoán. Nhưng một con số đo lúc đói chưa nói hết: đường huyết sau ăn, chỉ số HbA1c và cách bạn đo (máy cá nhân hay xét nghiệm máu tĩnh mạch) đều làm kết quả khác đi. Bài này gom đủ các mốc để đọc kết quả xét nghiệm hoặc máy đo tại nhà mà không hoảng, cũng không chủ quan.
| Xét nghiệm | Bình thường | Tiền tiểu đường | Tiểu đường |
|---|---|---|---|
| Đường huyết lúc đói (nhịn ăn ít nhất 8 giờ) | dưới 100 mg/dL (5,6 mmol/L) | 100-125 mg/dL (5,6-6,9) | từ 126 mg/dL (7,0) |
| Đường huyết 2 giờ sau uống 75 g glucose | dưới 140 mg/dL (7,8) | 140-199 mg/dL (7,8-11,0) | từ 200 mg/dL (11,1) |
| HbA1c | dưới 5,7% | 5,7-6,4% | từ 6,5% |
| Đường huyết bất kỳ, kèm triệu chứng | - | - | từ 200 mg/dL (11,1) |
Hai đơn vị hay gây rối: máy đo ở Việt Nam thường hiện mmol/L, giấy xét nghiệm bệnh viện có nơi ghi mg/dL. Quy đổi đơn giản là lấy mg/dL chia cho 18. Ví dụ 126 mg/dL bằng 7,0 mmol/L; 180 mg/dL bằng 10 mmol/L. Để chẩn đoán, bác sĩ cần kết quả bất thường lặp lại ở hai lần xét nghiệm khác nhau, trừ khi đường huyết bất kỳ đã trên 200 mg/dL kèm khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân.
Sau bữa ăn, đường huyết người khoẻ tăng rồi hạ về dưới 140 mg/dL trong vòng 2 giờ. Đó là lý do mốc "2 giờ sau ăn" được dùng, không phải 30 phút hay 1 giờ, vì khi đó đỉnh đã qua. Nếu đo tại nhà thấy 2 giờ sau ăn thường xuyên vượt 140 mg/dL (7,8 mmol/L) dù lúc đói vẫn dưới 100, đó là dấu hiệu rối loạn dung nạp glucose, giai đoạn tiền tiểu đường mà xét nghiệm lúc đói hay bỏ sót. Nhiều người Việt phát hiện bệnh muộn chính vì chỉ xét nghiệm lúc đói trong khám sức khoẻ định kỳ.
Với người đã mắc tiểu đường, ADA đặt mục tiêu điều trị khác hẳn ngưỡng chẩn đoán: đường huyết trước ăn 80-130 mg/dL (4,4-7,2 mmol/L), đỉnh sau ăn dưới 180 mg/dL (10 mmol/L), HbA1c dưới 7% cho đa số người lớn không mang thai. Mục tiêu này được cá nhân hoá, người cao tuổi hay có bệnh tim có thể được nới lỏng để tránh hạ đường huyết.
HbA1c đo tỷ lệ hemoglobin trong hồng cầu bị gắn đường, phản ánh mức đường huyết trung bình khoảng 2-3 tháng, nên không bị ảnh hưởng bởi bữa ăn hôm trước và không cần nhịn đói. Mức 5,7-6,4% là tiền tiểu đường, từ 6,5% là tiểu đường. Nó không thay thế đường huyết lúc đói mà bổ sung: một người có HbA1c 6,0% nhưng đường huyết đói 95 mg/dL vẫn cần theo dõi, vì trung bình ba tháng của họ đã cao hơn bình thường. HbA1c có thể sai lệch ở người thiếu máu, bệnh hemoglobin hoặc mới truyền máu, khi đó bác sĩ dựa vào đường huyết trực tiếp.
➡ Cùng chủ đề, đừng bỏ lỡ
Đường huyết dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L) được coi là hạ đường huyết, thường gặp ở người đang dùng insulin hoặc thuốc kích thích tiết insulin, bỏ bữa, hoặc tập nặng. Dấu hiệu là run tay, vã mồ hôi, tim đập nhanh, đói cồn cào, hoa mắt; dưới 54 mg/dL có thể lú lẫn, co giật. Xử trí tại chỗ là ăn hoặc uống khoảng 15 g đường nhanh (nửa lon nước ngọt thường, ba viên kẹo glucose, một thìa mật ong), đo lại sau 15 phút, lặp lại nếu vẫn dưới 70. Người khoẻ mạnh hiếm khi tụt tới mức này, nên nếu nó xảy ra lặp lại dù không dùng thuốc, cần đi khám.
Máy đo cá nhân dùng máu mao mạch đầu ngón tay, sai số cho phép khoảng 15% so với xét nghiệm tĩnh mạch ở phòng lab, nên kết quả tại nhà chỉ dùng để theo dõi, không dùng để tự chẩn đoán. Muốn số đáng tin: rửa tay bằng nước sạch rồi lau khô (đường từ trái cây dính trên ngón tay làm kết quả tăng giả), bỏ giọt máu đầu nếu phải nặn mạnh, không dùng que thử hết hạn hay đã mở nắp lâu, và đo đúng thời điểm (đói buổi sáng trước khi ăn uống gì, hoặc đúng 2 giờ sau miếng ăn đầu tiên).
Việt Nam có khoảng 7 triệu người mắc đái tháo đường theo số liệu Bộ Y tế, và hơn một nửa chưa được chẩn đoán. Nhóm nên xét nghiệm định kỳ mỗi năm gồm người trên 35 tuổi, người thừa cân, có người thân ruột thịt mắc bệnh, từng tiểu đường thai kỳ, hoặc huyết áp cao. Nếu kết quả rơi vào vùng tiền tiểu đường, việc cần làm không phải mua thuốc mà là giảm 5-7% cân nặng, đi bộ nhanh 150 phút mỗi tuần và xét nghiệm lại sau 3-6 tháng, vì ở giai đoạn này đường huyết vẫn có thể quay về bình thường.
Bài viết tổng hợp từ tiêu chuẩn chẩn đoán của Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA) và hướng dẫn của Bộ Y tế, chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.
Ảnh bìa: Biswarup Ganguly / Wikimedia Commons (CC BY 3.0)
