Triệu Lệ Dĩnh (Zhao Liying) lên Google Trends Việt Nam hai ngày 12-13/11 vì một vụ kiện ít ai nghĩ tới: cô kiện nền tảng phim ngắn Hồng Quả (Hongguo) và công ty mẹ thuộc hệ sinh thái Douyin, cáo buộc họ để lọt những bộ phim ngắn dùng AI ghép, trộn khuôn mặt để tạo nhân vật trông như cô. Phiên xử trực tuyến đã diễn ra ngày 10/11 tại Bắc Kinh. Cùng tuần đó, cô vừa ngồi ghế Chủ tịch Ban giám khảo hạng mục chính ở Đại hội Đầu tư sáng tạo phim Kim Kê tại Hạ Môn, lần đầu có một nữ diễn viên thế hệ 8X giữ vị trí này.
Thông tin được lộ ra qua hệ thống tra cứu doanh nghiệp Qichacha rồi lan trên Weibo từ ngày 12/11. Nguyên đơn là Triệu Lệ Dĩnh, cơ quan thụ lý là Tòa án nhân dân quận Môn Đầu Câu (Mentougou), Bắc Kinh. Phía bị kiện có ba cái tên. Thứ nhất là Công ty Công nghệ Bút Mặc Lưu Hương Bắc Kinh (Beijing Bimo Liuxiang Technology), đơn vị trực tiếp vận hành ứng dụng Hồng Quả, thành lập tháng 7/2021. Thứ hai là Công ty Dịch vụ Thông tin Douyin Bắc Kinh, chủ sở hữu toàn bộ công ty kia. Thứ ba là một cá nhân họ Sử.
Theo Global Times và báo Việt dẫn lại, đơn kiện có bốn yêu cầu: chấm dứt hành vi xâm phạm và gỡ các phim ngắn liên quan, xin lỗi công khai trên báo, bồi thường thiệt hại kinh tế cùng chi phí hợp lý bỏ ra để bảo vệ quyền lợi, và chịu án phí. Tính tới ngày 12/11, tòa chưa công bố phán quyết.
Con số 810.000 nhân dân tệ được nhiều trang nhắc tới, nhưng cần đọc kỹ. VOH cho biết khoản này thuộc một vụ kiện khác, độc lập, mà Triệu Lệ Dĩnh đâm đơn với một công ty văn hóa ở Hà Nam vì sản xuất, kinh doanh sản phẩm dùng hình ảnh của cô. Thông báo mở phiên tòa trong vụ Hồng Quả chưa ghi rõ số tiền đòi bồi thường. Như vậy cô đang theo đuổi ít nhất hai vụ về quyền hình ảnh cùng lúc.
Trước khi vụ kiện lộ ra, người dùng Weibo đã đăng ảnh chụp và đoạn trích từ các phim ngắn làm bằng AI trên Hồng Quả, trong đó nhân vật nữ có gương mặt giống Triệu Lệ Dĩnh, giọng nói AI cũng gần với giọng cô. Đơn kiện cáo buộc các phim này dùng kỹ thuật thay mặt và hòa trộn khuôn mặt, có phim còn lấy luôn ảnh của cô làm ảnh bìa để kéo lượt bấm. Cô không đóng, cũng không cấp phép cho bất kỳ sản phẩm nào trong số đó.
Lý do các nền tảng phim ngắn tràn ngập kiểu nội dung này nằm ở chi phí. China Daily dẫn số liệu ngành cho biết chi phí làm một tập phim ngắn giảm từ khoảng 50.000 xuống 5.000 nhân dân tệ khi chuyển sang AI, thời gian sản xuất rút từ hai đến bốn tuần xuống còn ba đến bảy ngày. Theo DataEye, phim hoạt hình ngắn làm bằng AI chiếm 38% top 100 phim dạng truyện tranh hồi tháng 1/2026, một năm trước chỉ 7%. Thị trường đủ lớn để ai cũng muốn chen vào: QuestMobile đếm được 718 triệu người dùng phim ngắn hằng tháng tính tới tháng 2. Một gương mặt quen thuộc trên ảnh bìa là cách rẻ nhất để giữ ngón tay người xem lại.
Chính Hồng Quả cũng từng phải dọn dẹp. Trong quý 1, nền tảng gỡ 1.718 phim hoạt hình ngắn vi phạm chính sách, trong đó 670 phim bị nghi dùng thông tin khuôn mặt người khác mà không xin phép.
Điều 1019 Bộ luật Dân sự Trung Quốc cấm dùng công nghệ thông tin để làm giả, bóp méo hình ảnh nhằm xâm phạm quyền chân dung của người khác. Luật sư Lý Vân Khải (hãng luật Thiên Nguyên, Bắc Kinh) nói với Global Times rằng ảnh AI không cần giống y hệt mới bị coi là vi phạm: điểm mấu chốt là công chúng có nhận ra đó là ai hay không, và bình luận của người xem trên mạng có thể được dùng làm bằng chứng. Ông cũng cho rằng bên phát hành, không chỉ bên sản xuất, có thể phải chịu trách nhiệm. Nếu gương mặt bị đặt vào cảnh dung tục, quảng cáo giả hay cốt truyện tiêu cực thì còn có thể xâm phạm cả quyền danh dự.
Đó cũng là chỗ vụ này sẽ phân thắng bại. Theo phân tích VOH dẫn lại, phán quyết phụ thuộc vào việc chứng minh nền tảng "đã biết hoặc đáng lẽ phải biết" về nội dung vi phạm mà không xử lý kịp. Giọng nói cũng nằm trong vùng được bảo vệ: Bộ luật Dân sự áp dụng quy định về chân dung cho giọng nói, và ý kiến của Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc ban hành hồi tháng 9 cho rằng dùng giọng người khác để huấn luyện AI hoặc bắt chước âm sắc, ngữ điệu tới mức nhận ra được mà không xin phép có thể là xâm phạm.
Đã có tiền lệ. Hồi tháng 3/2026, Tòa án Internet Bắc Kinh công bố một vụ tương tự, xử nữ diễn viên nguyên đơn thắng kiện: công ty sản xuất và nền tảng phát phim ngắn phải xin lỗi trên kênh video của mình và bồi thường. Thẩm phán Triệu Kỳ nhấn mạnh gương mặt AI dù "khác đôi chút" vẫn là vi phạm nếu công chúng nhận ra người thật. Nền tảng bị quy trách nhiệm vì không kiểm duyệt nội dung, dù chỉ giữ quyền phát hành.
➡ Cùng chủ đề, đừng bỏ lỡ
Danh sách ngôi sao Hoa ngữ dính phim ngắn AI dùng mặt mình khá dài. Global Times kể tên Dịch Dương Thiên Tỉ, Dương Tử, Tiêu Chiến, Đặng Vi và Thành Nghị. Phía Dương Tử lên tiếng phản đối từ tháng 3/2026; ê kíp Dịch Dương Thiên Tỉ và Đặng Vi có động thái bảo vệ quyền lợi hồi tháng 4. Giới lồng tiếng cũng bị ảnh hưởng: diễn viên lồng tiếng Quý Quán Lâm nói nhiều đồng nghiệp, kể cả cô, đã bị lấy giọng mà không ai hỏi.
Cơ quan quản lý cũng vào cuộc. Tổng cục Phát thanh Truyền hình Quốc gia Trung Quốc (NRTA) mở đợt chấn chỉnh hai tháng, từ 1/11 tới hết tháng 12, nhắm vào phim ngắn dung tục, na ná nhau, trọng tâm là chuyện "trộm mặt", "trộm giọng" và việc dùng AI sản xuất phim ngắn. Vụ của Triệu Lệ Dĩnh rơi đúng vào giữa đợt này, và cô là ngôi sao hạng A kiện thẳng vào một nền tảng của Douyin, nên được chú ý hơn hẳn những vụ trước.
Phần còn lại của sức nóng tuần này đến từ Hạ Môn. Ngày 30/10, studio của Triệu Lệ Dĩnh xác nhận cô làm Chủ tịch Ban giám khảo hạng mục chính tại Đại hội Đầu tư sáng tạo phim Kim Kê lần thứ 8 (Golden Rooster Film Project Market), hạng mục dành cho các dự án phim dài nguyên tác đang phát triển kịch bản. Ngồi cùng cô là Hoàng Kiến Tân và nữ diễn viên Diêm Ni. Ở vòng chung khảo, giám khảo nòng cốt có quyền bỏ phiếu đề cử những kịch bản được thuyết trình. Theo Saostar, cô nói việc của mình là xem dự án nào nên được ưu tiên, dự án nào cần sửa thêm.
Tối 6/11, cô xuất hiện ở lễ khai mạc Liên hoan phim Kim Kê Bách Hoa lần thứ 39 và tham gia nghi thức thắp sáng biểu tượng Kim Kê. Báo Việt chú ý tới tạo hình đầy đặn hơn của cô, phần lớn người hâm mộ khen là trông khỏe khoắn.
Vị trí này có ý nghĩa với một người đi lên từ phim truyền hình thần tượng. Khán giả Việt biết Triệu Lệ Dĩnh qua Lục Trinh Truyền Kỳ, Hoa Thiên Cốt, Sở Kiều Truyện, Minh Lan Truyện, Dữ Phượng Hành. Bước rẽ sang vai diễn đời thường đến với Gió thổi Bán Hạ, vai Hứa Bán Hạ đem về cho cô giải Nữ chính xuất sắc tại Kim Ưng lần thứ 32 năm 2024. Cũng năm đó, vai phụ trong phim điện ảnh Điều thứ 20 (đạo diễn Trương Nghệ Mưu) mang về giải Nữ phụ xuất sắc ở Bách Hoa. Bazaar Vietnam thống kê tổng doanh thu phòng vé các phim cô đóng chính đã vượt 6 tỷ nhân dân tệ. Gần đây cô còn đứng tên sản xuất, giám chế một số phim, dù chưa có dự án cụ thể nào được công bố tên.
Tòa Môn Đầu Câu chưa hẹn ngày tuyên án. Với tiền lệ tháng 3 và đợt chấn chỉnh của NRTA đang chạy, nhiều khả năng các phim ngắn bị tố sẽ biến mất khỏi Hồng Quả trước cả khi có phán quyết. Câu hỏi đáng theo dõi hơn là tòa có buộc Douyin, với tư cách chủ sở hữu nền tảng, cùng chịu trách nhiệm hay không, vì đó sẽ là thước đo cho mọi vụ kiện kiểu này về sau. Ai muốn xem lại Triệu Lệ Dĩnh trong một vai ra hồn thì Gió thổi Bán Hạ vẫn là lựa chọn tốt nhất trong lúc chờ phim mới. Tin sao Hoa ngữ khác có ở mục Nhân vật.
